Türk Kadınının Siyasal Temsili: Tarihten Türkiye Yüzyılı’na Yolculuk

Dilay Nakış

Yazarlar

Dilay Nakış Henüz bir kuruma bağlı değil https://orcid.org/0000-0003-4187-1569

Anahtar Kelimeler:

Türk kadını, siyasal temsil, toplumsal cinsiyet, Türkiye Yüzyılı, siyasal kültür

Özet

Kadınların siyasal yaşama katılımı, toplumsal cinsiyet eşitliği ve demokratik gelişmişliğin temel göstergelerinden biridir. Tarih boyunca farklı toplumlarda kadın, değişen sosyal ve kültürel koşullara göre çeşitli roller üstlenmiştir. Türk toplumunda ise kadın, tarihsel olarak devletin ve toplumun kurucu unsurlarından biri olmuştur. İlk Türk devletlerinde “hatun” unvanıyla hakanla birlikte yönetimde yer almış, siyasi karar süreçlerinde söz sahibi olmuş ve toplumsal yaşamda aktif bir rol üstlenmiştir. Bu durum Türk kültüründe kadının eşitlikçi bir statüye sahip olduğunun en önemli kanıtıdır. Çalışma, Türk kadınının siyasal temsili ve kamusal görünürlüğünün tarihsel gelişimini incelemektedir. İskitlerden Cumhuriyet’e uzanan süreçte kadının konumu, siyasal ve kültürel dönüşüm çerçevesinde ele alınmıştır. Selçuklu ve Osmanlı Devleti dönemlerinde kadınların diplomasi, eğitim ve hayır kurumları aracılığıyla toplumsal yaşamda etkin olduğu; Bacıyan-ı Rum, Terken Hatun, Hürrem Sultan ve Kösem Sultan gibi figürlerle bu sürekliliğin korunduğu görülmektedir. Cumhuriyet döneminde Atatürk reformlarıyla kadınlar eşit yurttaşlık statüsüne kavuşmuş, 1930-1934 arasında kazandıkları seçme ve seçilme haklarıyla siyasette yer almaya başlamışlardır. 1935’te parlamentoya giren ilk kadın milletvekilleriyle başlayan süreç, 2018’de temsil oranının %17’ye ulaşmasıyla önemli bir aşamaya taşınmıştır. Türk kadınının siyasal temsiline ilişkin tarihsel süreklilik ve dönüşümü ortaya koymaktadır. Bu kapsamda araştırma, Türk siyasal kültüründe kadının yerini anlamaya yönelik olarak nitel ve nicel yöntemlerin birlikte kullanıldığı tarihsel ve karşılaştırmalı bir analiz yaklaşımına dayanmaktadır. Amaç; kadının toplumsal, kültürel ve siyasal alanlardaki etkinliğini tarihsel bağlam içinde değerlendirerek Cumhuriyet’ten Türkiye Yüzyılı’na uzanan süreçte kadın temsilinin evrimini bilimsel veriler ışığında açıklamaktır.

Yazar Biyografisi

Dilay Nakış, Henüz bir kuruma bağlı değil

Dilay Nakış, lisans eğitimini 2014 yılında Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Türk Halkbilimi Anabilim Dalı’nda tamamlamış; 2013 yılında Erasmus Programı kapsamında Polonya’da Adam Mickiewicz Üniversitesi’nde, Asya Çalışmaları ve Türkoloji alanında bulunmuştur. Yüksek lisans derecesini 2021 yılında Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde, “1970-2020 Yılları Arası Âşıklık Geleneği ve Siyasal Kültür” başlıklı tez çalışmasıyla elde etmiştir. Bu süreçte Türk halk edebiyatı geleneği ile siyasal yapılar arasındaki ideolojik ilişkilere odaklanmıştır. Aynı zamanda Bahçeşehir Üniversitesi Küresel Siyaset ve Uluslararası İlişkiler programında ikinci yüksek lisans derecesini %100 burslu olarak tamamlamış (2022–2024); burada yürüttüğü “Tarihi Süreçte Türk Kadınının Siyasal Alanda Yeri” başlıklı uzmanlık projesi ile kadın çalışmalarına katkı sunmuştur. 2025 yılında ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı’nda "Geçmişten Günümüze Türklerde Destan ve Devlet İlişkisi Üzerine" yazmış olduğu teziyle doktora eğitimini tamamlayarak doktor unvanını almıştır.

Dilay Nakış’ın akademik üretimleri bu zamana kadar yayımlanan altı makalesinde ve on dört bildirisinde halk hikâyeleri, mitolojik semboller, âşıklık geleneği, kadın temsilleri, siyasal kültür, Türk dünyası sembolleri ve Türkçülük düşüncesi ekseninde şekillenmiştir. 2023–2025 yılları arasında yayımlanan makalelerinde “Ziya Gökalp’in Türkçülük Fikriyle Türkiye Yüzyılına Bakmak”, “Liberal Ekonomi Bakışıyla Türk Devletleri Teşkilatı”, “Türk Halk Hikâyelerinde Sınıf Çatışması” ve “Vefa Bozacısı” gibi konuları işlemiştir. Ulusal ve uluslararası düzeyde birçok sempozyumda bildiriler sunmuş; 2024 yılında Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü tarafından düzenlenen 2. Uluslararası Türk Kültürü Sempozyumu’nda “Türk Atasözlerinde İktidar ve Toplum İlişkisi” başlıklı bildirisiyle dikkat çekmiştir. Aynı yıl, “Mitolojik Tasavvurlar Bağlamında Türk Cumhuriyetleri Devletlerinin Bayraklarında Kültürel Semboller” konulu bildirisiyle Avrasya ve Türk Dünyası araştırmalarına katkı sağlamıştır. Prag’da ve Sivas’ta düzenlenen uluslararası sempozyumlarda Türk halk edebiyatı ürünleri arasında karşılaştırmalı yöntemler geliştirmiştir.

Akademik yazınla birlikte halk kültürüne ve siyasal hafızaya duyduğu ilgiyi kitap bölümleriyle de desteklemiştir. 2023 yılında yayımlanan “100 Kadın Kaleminden 100 Öncü Kadın” kitabında Tansu Çiller’in siyasal portresini yazmış; “Ankara’nın Köklü Pastaneleri” başlıklı makalesi ise üç ciltlik Ankara Ansiklopedisi’nde yer almıştır. Eğitimcilik kariyerinde ise 2014 yılından bu yana çeşitli özel eğitim kurumlarında Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeni ve zümre başkanı olarak görev yapmıştır.

Dilay Nakış, Türk halk edebiyatı geleneğini tarih, siyaset bilimi, kadın çalışmaları ve mitoloji gibi alanlarla ilişkilendiren özgün akademik çizgisiyle çalışmalarını sürdürmektedir. Çalışmalarında kültürel süreklilik, toplumsal bellek ve siyasal miras kavramlarını merkeze almakta hem bilimsel üretimi hem de eğitim alanındaki uygulamalarıyla Türkoloji alanına katkı sunmaya çalışmaktadır.

Referanslar

Acar, H. (2019). Türk Kültür ve Devlet Geleneğinde Kadın. İnsan&İnsan, S. 21, s. 395-411.

Açıl, O. (2016). İlk Türk Devletlerinde Kadın Algısı ve Kadın Hakları. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S.3, s.63-72.

Ahmetbeyoğlu, A. (2001) .Avrupa Hun İmparatorluğu. Ankara: Türk Tarih Kurumu.

Aksoy, İ. (2016). Toplumsal ve Siyasal Süreçte Türk Kadını. Yasama Dergisi, S.32, s.7-20.

Akşin, S. (1987). Jön Türkler ve İttihad Teki. İstanbul: Remzi Kitabevi.

Akşin, S. (2021). Kısa Türkiye Tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Aslan, M. (2009). Erillikten Dişiliğe Türkiye’de Kadın Belediye Başkanlığı. Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi.

Âşıkpaşazâde (1332). Tevârih-i Âl-i Osmân. https://acikerisim.tbmm.gov.tr/items/0c3c8e44-a93b-4b6b-85b8-c74c6447b467 .

Atatürk, M.K. (1997). Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi, Cilt II.

Binici, B. (2022). Modernleşme Sürecinde Türk Kadınının Siyasal Yaşama Katılımı. Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kadın Çalışmaları Programı Yüksek Lisans Tezi.

Birecikli, İ.B. (2008). Yüzüncü Yılında II. Meşrutiyetin İlanı Üzerine Bir İnceleme. Akademik Bakış Dergisi, S. 2 (3), s. 211-226.

Çaha, Ö. (1996). Sivil Kadın. Ankara: Vadi Yayınları.

Çerezci, S. (2018). Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk kadın bakanı Prof. Dr. Peyman Türkan Akyol’un siyasi hayatı. Prof. Dr. Halil İnalcık Özel Sayısı, (16), 820-844.

Çeribaş, M. (2021). Türk Kültüründe Kut İnancı ve Kut Aktarma Yolları. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, C.14, S.36, s.1185-1206.

Çiçek, A.C., Aydın, S. ve Yağci, B. (2015). Modernleşme sürecinde kadın: Osmanlı dönemi üzerine bir inceleme. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, S.6(9), s.269-284.

Ebû’l-Ferec (1987). Abû’l-Farac Tarihi. (Suryanca’dan İngilizce’ye çev.: Ernest A. Wallis Budge, İngilizce’den Türkçe’ye çev.: Ömer Rıza Doğrul), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Eldeniz, Naci, Perihan (1956). Atatürk ve Türk Kadını. Belleten Dergisi, C.20, S. 80, s. 739- 747.

Erdem, A. R. (2015). Atatürk’ün Kadına ve Kadın Eğitimine Verdiği Önem. Belgi Dergisi, S.9, s.1266-1277.

Erdoğan, M (2011). Selçuklularda Saraylar ve Saray Teşkilatı. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları.

Ergin, M. (2003).Orhun Abideleri. İstanbul: Hisar Vakfı Yayınları.

Gelgeç, A. (2009). Cumhuriyet Dönemi Kadın İmgesi Üzerine Bir Değerlendirme. Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, S.44, s. 627-638.

Giritli, İ. (1998). Günümüzde Atatürkçülük. Der Yayınları.

Göksel, B. (1993). Çağlar Boyunca Türk Kadım ve Atatürk. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Gülmez, D. (2011). Orta Çağ’da Kadın Örgütleri Anadolu ve Avrupa Örneği. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi)

Güneş, G. (2011). Türk Kadınının Muhtarlık ve Köy İhtiyar Heyetlerine Seçme ve Seçilme Hakkını Kazanması ve Türkiye’nin İlk Kadın Muhtarı Gül Esin (Hanım). Dokuz Eylül Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, C.9, S. 20-21, s. 171- 190.

İnan, A. (1968). Atatürk Hakkında Hatıra ve Belgeler. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

İnan, A. (1970). Tarihten Bugüne. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

İnan, A. (1975) .Tarih Boyunca Türk Kadınının Hak ve Görevleri. İstanbul: MEB.

Kaplan, L. (1998). Cemiyetlerde ve Siyasi Teşkilatlarda Türk Kadını. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yay.

Kavrayış, C.N. (2002). Türk Kadınının Sosyal ve Siyasal Gelişimi. Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Yüksek Lisans Tezi.

Kovanlıkaya, Ç. (2014). Osmanlı’nın Son Döneminden Günümüze Kadın Yurttaşın İnşasında Ataerkil Zihniyet Şiddeti, Türkiye’de Siyasal Şiddetin Boyutları, s.446-447.

Kurnaz, Ş. (1992). Cumhuriyet Öncesinde Türk Kadını. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.

Kurnaz, Ş. (2018). Osmanlı’dan cumhuriyete kadınların eğitimi. http://www.ceidizleme.org/ekutuphaneresim/dosya/226_1.pdf

Nizamü’l-mülk (2009). Siyasetname. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Odyakmaz, Z. & Keskin, B. (2017). Tarihimizde ve Günümüzde Türk Kadınının İnsan Hakları. TED Ankara Kolejliler Tarih Dergisi, S. 128, s. 4-27.

Oğuzcan, L. (1961). Atatürk ve Türk Kadını. Mersin: Akdeniz Yayıncılık.

Osmanoğlu, A. (1984). Babam Sultan Abdülhamit, Hatıralarım. Ankara: Selçuk Yayınları.

Ögel, B. (1981) .Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi I. Ankara: Kültür Bakanlığı.

Özdener, K.S. (1988) .İslam Öncesi Türklerde Kadının İçtimai Yeri. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Konferansları, S.22, s.225-235.

Roux, J.P. (2013) .Türklerin Tarihi. İstanbul: Kabalcı.

Sezgin S. (2019). Yerel Siyasette Kadın Temsili: 31 Mart 2019 Yerel Seçimleri: Kırklareli İli Örneğinde Bir Değerlendirme. Trakya Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi E-Dergi, C.8, S.2, s. 27.

Şahin, C. (2010). Türk Parlamentosundaki Kadın Milletvekilleri (1935-2007) (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Şahin, E. (2018). Geçmişten Günümüzde Kadın Süreli Yayınlarına Karşılaştırmalı Bir Yaklaşım. Türk ve İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi, S. 5 (16), s. 86-105.

Taşağıl, A. (2013). Kök Tengrinin Çocukları. İstanbul: Bilge Kültür Sanat.

Taşkıran, T. (1973). Cumhuriyetin 50. yılında Türk kadın hakları. Ankara: Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı.

Terzi, A. (2012). Türk Siyaset Kültüründe Kadınların Rolü. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum Dergisi, C.1, S.1.

Topçu, İ. (2019). Demokrat Partili Kadın Milletvekilleri ve Meclisteki Faaliyetleri (1950-1960). Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 17, s. 147.

Toprak, S.V. (2013). İlk Osmanlı seçimleri ve parlamentosu. Sosyoloji Dergisi, S.26, s.171- 192.

Tor, H. ve Ağlı, E. (2016). Kadın ve Eğitim. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, S.5, s.67-74.

Tunaya, T. Z. (1995). Türkiye’de Siyasi Partiler (1859-1952). İstanbul: Arba Yayınları.

Turan, O. (1969). Türk Cihan Hâkimiyeti I. İstanbul: Turan Neşriyat Yurdu.

Türkiye Büyük Millet Meclisi (2010). TBMM Albümü 1920-2010, C. III 1983-2010. https://acikerisim.tbmm.gov.tr/items/030acf9a-7173-4b67-9c92-7c9547ebfd1f /(Erişim tarihi: 03.09.2025)

Türkiye Büyük Millet Meclisi, Kanunlar ve Kararlar Dairesi Başkanlığı. (2009). Türk Parlamento Tarihinde Kadın Parlamenterler, 1935–2009. Ankara: TBMM Basımevi.

URL1. 2023 Genel Seçim Sonuçları. https://secim.ntv.com.tr/ (Erişim tarihi: 03.09. 2025).

URL2. 2023 Türkiye Genel Seçimleri. https://tr.wikipedia.org/wiki/2023_T%C3%BCrkiye_genel_se%C3%A7imleri / (Erişim tarihi: 03. 09. 2025).

URL3. Seçim 2023. https://secim2023.cnnturk.com/14-mayis-2023-secimleri/secim-sonuclari/ (Erişim tarihi: 03. 09. 2025).

URL4. Türkiye seçimini yaptı: Kaç kadın milletvekili TBMM'ye girdi? . https://www.haberturk.com/hangi-kadin-milletvekilleri-meclis-e-girdi-3592014 / (Erişim tarihi: 03.09.2025).

Üçok, B. (1981). İslâm Devletlerinde Türk Naibeler ve Kadın Hükümdarlar. Ankara: TTK Basımevi.

Üste, B. (2017). Yerel Seçimlerin Cinsiyeti: Seçimler ve Kadın Temsili. Dokuz Eylül Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, C. 18, S. 1, s. 106.

Yürüt, B. (2017). Tanzimat Sonrası Osmanlı Kadın Hareketi ve Hukuki Talepleri. TBB Dergisi.

Türk Kadınının Siyasal Temsili: Tarihten Türkiye Yüzyılı’na Yolculuk

Yazarlar

Anahtar Kelimeler:

Özet

Yazar Biyografisi

Dilay Nakış, Henüz bir kuruma bağlı değil

Referanslar

İndir

Yayınlanmış

Nasıl Atıf Yapılır

Sayı

Bölüm

Lisans

Dil

Makale Gönder

Bilgi

İndeksler