İletişim Odaklı Nitel Araştırma Yöntemleri: Nitel Veri Analizlerinde Kullanılan Etkili İletişim Teknik ve Becerileri

Yazarlar

Özet

Sosyal bilimlerde kullanılan nitel araştırmaların sayısı her geçen gün daha fazla artmakta, yapılan nitel araştırmalara katılan kişi veya kişilerle gerek yüz yüze gerekse uzaktan iletişim kurularak çeşitli analizler yapılmaktadır. Nitel araştırmalardaki anlamlandırma süreçleri ise verilerin sağlıklı bir şekilde yorumlanabilmesine, nitel araştırmacının genel iletişim bilgi ve becerilerine asgari düzeyde sahip olmasına bağlıdır. İnsanoğlunun sosyal olguları anlama çabası ve bu çabaların kolaylıkla tespit edilebilmesi iletişim bilimi sayesinde olabilmektedir. Buna binaen; iletişim bilimi sadece görüşmelerle değil, tüm yönleriyle nitel araştırma yöntemleriyle iç içe geçmiş olup, bütün nitel analizlerin olmazsa olmazlarından birisi haline gelmiştir. Bu çalışmada iletişim unsurlarının en fazla kullanıldığı, nitel araştırma yöntemlerinin hangileri olduğu belirlenmiştir. Bir nitel araştırmada etkili iletişim uygulamaları ne kadar çok kullanılırsa araştırmanın etkinliği, kolaylığı ve sonuçlarının etkisi bir o kadar artacaktır. Bu yüzden nitel araştırmalarda iletişim unsurlarına bir bütün olarak dikkat edilmesi, onun kaliteli ve etkili olabilmesinin ön şartıdır. Aksi durumda, yani araştırmacı ve araştırılan kişiler arasındaki iletişimsizlik ne yazık ki araştırmayı, analiz sürecini ve bulguları olumsuz etkileyecektir. Dolayısıyla araştırmacıların genel iletişim bilgi ve becerilerine asgari düzeyde sahip olmaları gereklidir. Öte yandan nitel analizlerde iletişim tekniklerinin etkin ve verimli kullanılması, araştırmanın niteliğini de artıracaktır. Çalışma ile nitel veri analizlerinde hangi etkili iletişim tekniklerinin kullanılması gerektiği açıklanarak, araştırmacıların taşıması gereken etkili iletişim becerileri ortaya koyulmuştur. Ayrıca, nitel araştırma yöntemlerinin uygulandığı nitel analiz süreçlerinde kullanılan, araştırmalara çeşitli kolaylıklar sağlayan, onların kalitesini ve etkinliğini artıran etkili iletişim teknikleri araştırılarak, bu tekniklerin kullanılmasının nitel araştırmalara katkıları belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Nitel Araştırma Yöntemleri, Nitel Veri Analizi, Derinlemesine Görüşme, İletişim, Etkili İletişim.

Referanslar

Akman Dömbekci, H., ve Erişen, M. A. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme tekniği. AnadoluÜniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), s. 141-160. https://doi.org/https://doi.org/10.18037/ausbd.1227330

Aydın, N. (2018). Nitel araştırma yöntemleri: etnoloji. Uluslararası Beşeri ve Sosyal Bilimler İnceleme Dergisi, 2(2), s. 60-71.

Aziz, A. (2011). Siyasette etkili iletişim teknikleri. Başlık Yayın Grubu.

Babor, T. F., Stenius, K., Pates, R., Miovský, M., O’Reilly, J., and Candon, P. (2017). Publishing Addiction Science: A Guide for the Perplexed. Ubiquity Press.

Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 5(2), s. 368-388. https://doi.org/https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299

Berg, B. L., and Lune, H. (2019). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (A. Arı, Çev.). Eğitim Yayınevi.

Bulduklu, Y. (2019). Eleştirel çalışmalarda nitel araştırma yöntemi olarak gömülü teori. Kritik İletişim Çalışmaları Dergisi, 1(1), s. 1-14.

Ceylan, A. (1997). Etkili iletişim geliştirmede aktif dinlemenin önemi. Öneri Dergisi, 2(7), s. 83-88. https://doi.org/https://doi.org/10.14783/maruoneri.682205

Creswell, J. W. (2013). Qualitative Research Methods (M. Bütün, ve S. Demir, Çev.). Siyasal Kitapevi.

Creswell, J. W. (2017). Araştırma Deseni Nitel, Nicel Ve Karma Yöntem Yaklaşımları (S. B. Demir, Çev.). Eğiten Kitap.

Çelik, H., Baykal, N. B., ve Memur, H. N. (2020). Nitel veri analizi ve temel ilkeleri. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 8(1), s. 379-406. https://doi.org/https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.8c.1s.16m

Demir, E. ((2024). Sosyal bilimlerde nitel araştırma teknikleri üzerine betimsel bir çalışma. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(46), s. 313-328. https://doi.org/https://doi.org/10.21550/sosbilder.1340355

Dongni, G., Roberto, L., and Fang, W. (2024). Qualitative online interviews: voices of applied linguistics researchers. Research Methods in Applied Linguistics, 3(1). https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.rmal.2024.100130

Dökmen, Ü. (2003). İletişim çatışmaları ve empati. Sistem Yayıncılık.

Dukes, S. (1984). Phenomenological methodology in the human sciences. Journal of Religion and Health, 23(3), s. 197–203. https://doi.org/https://doi.org/10.1007/BF00990785

Eğinli, A. T. (2016). Yaşlı (Kişiler) ile etkili iletişim. Ege Tıp Dergisi, 55(1), s. 31-37. https://doi.org/https://doi.org/10.19161/etd.344200

Eren Bana, P. (2022). Fenomenolojik yaklaşımın bir yöntem olarak sağlık bilimleri alanında kullanımı. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi, 4(2), s. 119-140.

Ertürk, Y. D. (2010). Kişilerarası iletişim. İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi Yayınları.

Harris, Z. S. (1952). Discourse analysis. Language, 28(1), s. 1–30. https://doi.org/https://doi.org/10.2307/409987

Heyink, J., and Tymstra, T. (1993). The function of qualitative research. Social Indicators Research, 29(3), s. 291–305. https://doi.org/https://www.jstor.org/stable/27522699

Hodges, B., Kuper, A., and Reeves, S. (2008). Qualitative research: discourse analysis. BMJ: British Medical Journal, 337(7669), s. 570–572.

İlerisoy, M. (2023). Yorumlayıcı fenomenolojik analiz. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(46), s. 509-527. https://doi.org/https://doi.org/10.46928/iticusbe.1176444

Kara, H., Gül Ersöz, S., ve Oyur, E. (2023). Nitel araştırma yöntemine dayalı bir kuramın gelişim süreci: gömülü kuram örneği. Nitel Sosyal Bilimler, 5(2), s. 191-210. https://doi.org/https://doi.org/10.47105/nsb.1276851

Karabulut, M., ve Uygun, L. (2024). İletişim sürecinde dil engelleri. Rumeli de Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 14, s. 937-948. https://doi.org/https://doi.org/10.29000/rumelide.1455155

Karahan, S., Uca, S., ve Güdük, T. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme türleri ve görüşme tekniklerinin uygulanma süreci. Nitel Sosyal Bilimler, 4(1), s. 78-101. https://doi.org/https://doi.org/10.47105/nsb.111

Kayabaşı, A., ve Demirağ, F. (2023). Pazarlama alanında yapılan nitel araştırmaların geçerlilik ve güvenirlik incelemesi. Business Economics and Management Research Journal, 6(1), s. 1-17. https://doi.org/https://doi.org/10.58308/bemarej.1202157

Kuper, A., Lingard, L., and Levinson, W. (2008). Qualitative research: critically appraising qualitative research. BMJ: British Medical Journal, 33(7661), s. 687–689. https://doi.org/https://doi.org/10.1136/bmj.a1035

Kuş, E. (2006). Bilgisayar destekli nitel veri analizi (Doktora Tezi Ankara Üniversitesi). YÖK Ulusal Tez Merkezi.

Leavy, P. (2014). The oxford handbook of qualitative research. Oxford University Press.

Lingard, L., Albert, M., and Levinson, W. (2008). Qualitative research: grounded theory, mixed methods, and action research. BMJ: British Medical Journal, 33(7667), s. 459–461. https://doi.org/https://doi.org/10.1136/bmj.39602.690162.47

Miles, M. B., and Huberman, A. M. (2015). Nitel Veri Analizi (S. Akbaba Altun ve A. Ersoy, Çev.). Pegem Akademi.

Özdemir, M. (2010). Nitel Veri Analizi: Sosyal bilimlerde yöntembilim sorunsalı üzerine bir çalışma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), s. 323-343.

Özdemir, M., ve Tuti, G. (2023). Nitel araştırma desenleri: metodolojik bir temellendirme. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 11(2), s. 217-235. https://doi.org/https://doi.org/10.57115/karefad.1331759

Özdemir, Ö. C., ve Taşcıoğlu, R. (2022). Kurumsal iletişimde sosyal medya kullanımı: Cumhurbaşkanlığı Iletişim Başkanlığı üzerine bir inceleme. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 1(53), s. 65-81. https://doi.org/https://doi.org/10.17498/kdeniz.1070535

Polat, A. (2022). Nitel araştırmalarda yarı-yapılandırılmış görüşme soruları: soru form ve türleri, Nitelikler ve Sıralama. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), s. 161-182. https://doi.org/https://doi.org/10.18037/ausbd.1227335

Saldana, J. (2011). Fundamentals of qualitative research. Oxford University Press.

Salman Yıkmış, M. (2020). Nitel araştırmalarda e-görüşme tekniği. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), s. 183-197. https://doi.org/https://doi.org/10.26468/trakyasobed.556296

Sever, S. (1998). Dil ve iletişim (etkili yazılı ve sözlü anlatım). Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 31(1), s. 51-66. https://doi.org/https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000244

Sezer, N. (2017). Etkili iletişim kavramı ve süreci. etkili iletişim becerileri. içinde Sezer, ve S. E. Karadoğan Doruk (Ed.), Etkili İletişim Becerileri (s. 31-45). İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi Yayınları.

Sönmez, S., ve İlgün, G. (2018). Nitel araştırma yöntemlerinin sağlık hizmetleri bağlamında incelenmesi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(40), s. 375-400. https://doi.org/https://doi.org/10.31795/baunsobed.492455

Spencer, R., Pryce, J., and Walsh, J. (2014). Philosophical approaches to qualitative research. The Oxford Handbook of Qualitative Research, s. 81-98. https://doi.org/https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199811755.013.027

Suveren, Y. (2022). Sağlık bilimlerinde nitel araştırmaların yeri ve önemi üzerine bir değerlendirme. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi, 12(1), s. 39-48. https://doi.org/https://doi.org/10.31020/mutftd.1002410

Tekin, H. H., ve Tekin, H. (2012). Nitel araştırma yönteminin bir veri toplama tekniği olarak derinlemesine görüşme. İstanbul University Journal of Sociology, 3(13), s. 101-116.

Tekindal, M., ve Uğuz Arsu, Ş. (2020). Nitel araştırma yöntemi olarak fenomenolojik yaklaşımın kapsamı ve sürecine yönelik bir derleme. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 20(1), s. 153-172.

Tekindal, M., Attepe Özden, S., Gedik, T. E., Ege, A., ve vd. (2021). Nitel araştırmaların raporlanmasında standartlar: srqr kontrol listesinin türkçe uyarlaması. OPUS International Journal of Society Researches, 18(42), s. 5425-5443. https://doi.org/https://doi.org/10.26466/

Thompson, B., and Walker, C. L. (1998). Basics of research (part 12). qualitative research. Air Med J., 17(2), s. 65-70. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/S1067-991X(98)90022-0

Tutar, H. (2023). Nitel araştırma deseni belirleme ölçütleri ve gerekçelendirilmesi. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(1), s. 334-355.

Utma, S. (2019). Bilgi çağında iletişim olgusu ve “iletişimsizlik” becerisi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6(2), s. 263-274.

Uyanık, Y., ve Yüksel A. (2021). Demiryolu işçilerinin çalışma yaşamlarında karşılaştıkları güçlükler üzerine nitel bir çalışma. HAK-İŞ Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 10(28), 391-408. https://doi.org/10.31199/hakisderg.978474

Yalçın, H. (2022). Bir araştırma deseni olarak fenomenoloji. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), s. 213-232. https://doi.org/https://doi.org/10.18037/ausbd.1227345

Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (1999). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.

Yıldız, C., Çekmez, E., ve Bütüner, S. Ö. (2012). Fenomenografik araştırma yöntemi. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 6(2), s. 77-102.

Yıldız, F. ve Kayahan Yüksel, D. (2022). Uzaktan Eğitim Yoluyla Sunulan İlk Okuma-Yazma Öğretimine Yönelik Öğretmen Görüşleri. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2), 56-68.

Yüksel, A. (2021). Kamu İstihdam Yaratma Olgusu Olarak Toplum Yararına Program: Aktif İstihdam Politikası mı Emek Sömürüsü mü? Emek Araştırma Dergisi, 12(20), s.407-428.

İndir

Yayınlanmış

2025-12-29 — 2025-12-29 tarihinde güncellendi

Sürüm

Nasıl Atıf Yapılır

Özdemir, Ömer C. (2025). İletişim Odaklı Nitel Araştırma Yöntemleri: Nitel Veri Analizlerinde Kullanılan Etkili İletişim Teknik ve Becerileri. Türkiye Araştırmaları Dergisi, 2(4), 149–168. Geliş tarihi gönderen https://turkad.org/index.php/pub/article/view/53